کمخونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبولهای قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دیاکسیدکربن بین خون و سلولها دچار اختلال میشود.
میزان کمخونی در افراد با توجه به سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی آنها، متفاوت است و خستگی زودرس، تپش قلب، کاهش اشتها، سرگیجه، رنگ پریدگی، قاشقی شدن ناخنها، کاهش تمرکز، ریزش مو و… از عوارض ناشی از کمخونی می باشد.
یکی از دلایل پایین آمدن هموگلوبین خون ساخته نشدن آن در بدن می باشد که قبل از هر چیز احتیاج به آهن دارد.
درست کار کردن مغز استخوان، وجود اسید فولیک، ب ۱۲ و آهن را از پیشفاکتورهای تامین هموگلوبین خون هستند
در برخی فاویسم و بیماریهای دیگری که با سیزهموگلوبین (یعنی هموگلوبین ساخته شده بنابر دلایلی شکسته و از بین میروند) همراه است، باعث از بین رفتن آهن خون میشود.
فاویسم نوعی کمبود آنزیم است که باعث سریع شکسته شدن گلبولهای قرمز و در نتیجه کمخونی میشود.
عدم ساخت سلولهای خونی (گلبولهای سفید، قرمز و پلاکتها) به دلیل جایگزینی مغز استخوان توسط بیماریهای مختلف است: مثلا در بیماریهای سرطانی مغز استخوان با سلولهای خونی پر نشده و باعث بروز بیماریهای کمخونی میشود.
عموما کمخونی بانوان، در سنین جوانی و باروری بیشتر محسوس است و علت آن عادات ماهانه است پس از این گروه، کودکان دارای سوءتغذیه و خانوادههایی که از دسترسی به گوشت قرمز محرومند، مستعد این بیماری هستند.
● علائم فقر آهن
بیاشتهایی، سوءتغذیه، سوزن سوزن شدن دست و پا، شیوع بیماریهای ویروسی و باکتریایی، ریزش مو، غشی زودرس و بروز بیماریهای قلبی
در کمخونیها، قلب مجبور به بیشتر کار کردن میشود که همین امر در مدت زمان طولانی باعث نارسا شدن و در نتیجه گشاد شدن آن میشود، بخصوص در بیماریهایی از قبیل بریبری که کاملا محسوس است.
● کمخونی دوران بارداری
کمخونی برای همه سنین بخصوص در بانوان بسیار خطرناک
از آنجا که در زمان بارداری، جنین از خون مادر تغذیه میکند، شاهد آن هستیم که کمبود خون در این دوران باعث بروز کمخونی در نوزاد نیز میشود و اگر این کمخونی ناشی از عدم اسید فولیک باشد، با بروز نقص در سیستم عصبی نوزادان، آنها به معلولیت مبتلا میشوند که میتوان با تجویز چند برگ قرص اسیدفولیک در این افراد، از بروز اشکال در اعصاب، مغز و نخاع جلوگیری به عمل آورد.
● انواع کمخونی
بیماری کمخونی به ۳ دسته تقسیم میشود
1. کمخونی با اندازه گلبولهای قرمز طبیعی،
2.کمخونی با اندازه گلبولهای قرمز کوچکتر از معمول
3. کمخونی با اندازه گلبولهای قرمز بزرگتر از معمول
تالاسمی مینور و فقر آهن جزو گروه کمخونی با گلبولهای کوچکتر از معمول می باشد
در کمخونی با گلبولهای قرمز طبیعی بدن با بیماریهای مزمن از قبیل مرض قند (دیابت)، نارسایی کلیه، سرطان و آرترید روماتوئید (بیماریهای روماتیسمی) تهدید میشود.
کمخونی با گلبولهای قرمز بزرگتر از معمول ناشی از کمبود ویتامین ب ۱۲، اسید فولیک و کمکاری غده تیروئید می باشد
شایعترین نوع کمخونی مربوط به تعداد گلبولهای قرمز کوچکتر از معمول است
اولین گام موثر برای بهبود وضع کمخونی را مراجعه به پزشک و دادن آزمایشات خون می باشد: تعداد گلبولهای قرمز توسط آزمایش MCV (امسیوی)، (حجم متوسط سلولی) مشخص شده و پزشک میتواند در تشخیص تکمیلی خود با اندازهگیری سطح آهن خون، نوع بیماری را تشخیص دهد.
● رژیم غذایی کمخونی
در رژیم غذایی کمخونی، ابتدا باید دید بدن دچار کدام دسته از کمخونیهاست، مثلا در کمخونی شایع فقر آهن؛ گوشت قرمز، جگر، اسفناج و حبوبات تجویز میشود.
البته باید توجه داشت که «آهن» موجود در گوشت قرمز و پروتئینها به راحتی از طریق دستگاه گوارش، جذب میشود، ولی آهن موجود در گیاهان و حبوبات به خوبی جذب بدن نمیشوند.
● کمخونی در کودکان
علاقه زیاد به خاکبازی، مهر نماز، قند، برفک یخچال، مواد نشاستهای و گچ از عوارض شایع کمخونی و فقر آهن در کودکان است که متاسفانه این کودکان عموما در خانه به خاطر تمایل به خوردن این مواد، مورد مواخذه قرار میگیرند، در صورتی که باید هرچه سریعتر به این کودکان کمک کرد، چرا که ممکن است کمخونی آنها به خاطر وجود انگلهای رودهای باشد.
● راه درمان
کمبود ویتامینها، فقر آهن و بیماریهای مزمن هرکدام به نوعی موجب کمخونی در افراد میشود، ولی آنچه مهم است به کنترل درآوردن این امراض است.
گاهی کمخونی به خاطر مصرف داروهاست که موجب لیز شدن و نهایتا شکسته شدن گلبولهای قرمز میشوند که علاوه بر این که سلولهای سرطانی، از بین میرود، سلولهای خونی نیز از بین میروند، بنابراین افرادی که به صورت حاد و ناگهانی دچار کمخونی میشوند به ناچار به آنها خون تزریق میشود، ولی آنهایی که به صورت مزمن دچار این بیماری میشوند احتیاج به تزریق نداشته و با دارو و رژیم غذایی مداوا میشوند.
